Żądania RODO dostępu i usunięcia danych: jak je automatyzować
Prośba klienta „proszę przesłać mi wszystkie dane, które o mnie macie” albo „proszę mnie usunąć” brzmi prosto. W praktyce jednak jego dane są rozproszone w sklepie internetowym, CRM, narzędziu do newslettera, systemie fakturowym i w e-mailach działu obsługi. Gdy żądanie obsługuje się ręcznie, łatwo pominąć jeden system, przekroczyć termin albo wysłać dane niewłaściwej osobie.
Automatyzacja obsługi żądań RODO nie dokona za Ciebie oceny prawnej. Zajmuje się jednak rejestrem, terminami, weryfikacją tożsamości, zbieraniem danych ze wszystkich systemów i ścieżką audytu. Człowiek decyduje więc tylko tam, gdzie jest to naprawdę potrzebne. W artykule znajdziesz procedurę, przykład, tabelę decyzyjną i listę kontrolną. To nie jest porada prawna – konkretne wyjątki i treść odpowiedzi skonsultuj z inspektorem ochrony danych lub prawnikiem.
Czego firma musi przestrzegać przy żądaniu
Europejska Rada Ochrony Danych (EROD, ang. EDPB) w przewodniku dla małych i średnich przedsiębiorstw wskazuje, że na żądanie osoby, której dane dotyczą, trzeba odpowiedzieć w ciągu miesiąca. Jeśli żądanie jest złożone, termin można przedłużyć o kolejne dwa miesiące, ale osobę trzeba o tym poinformować jeszcze w ciągu pierwszego miesiąca (EDPB: Respect individuals’ rights).
Według wytycznych EROD 01/2022 termin co do zasady zaczyna biec od dnia otrzymania żądania. Za dobrą praktykę EROD uznaje pisemne potwierdzenie otrzymania żądania ze wskazaniem, od którego do którego dnia biegnie termin (EDPB Guidelines 01/2022).
Obsługa żądania jest co do zasady bezpłatna. Opłata lub odmowa wchodzi w grę tylko przy żądaniu ewidentnie nieuzasadnionym lub nadmiernym, na przykład ze względu na jego powtarzalność, a firma musi umieć to wykazać. Przy uzasadnionych wątpliwościach co do tożsamości firma może poprosić o dodatkowe informacje, na przykład gdy żądanie przyszło z innego adresu e-mail niż ten, którego klient zwykle używa.
Według EROD prawo dostępu obejmuje trzy elementy: potwierdzenie, czy firma przetwarza dane danej osoby, same dane oraz informacje o przetwarzaniu, takie jak cele, kategorie danych, odbiorcy i okres przechowywania. Przy usunięciu danych trzeba też poinformować odbiorców, którym firma ujawniła dane, chyba że okaże się to niemożliwe lub będzie wymagać niewspółmiernie dużego wysiłku.
Przykład: żądanie klientki sklepu internetowego
Poniższy przykład ma charakter ilustracyjny. Mały sklep na WooCommerce korzysta z osobnego CRM, narzędzia do newslettera, systemu fakturowego i helpdesku. Klientka pisze przez formularz kontaktowy, że chce otrzymać kopię swoich danych, a następnie zostać usunięta z marketingu.
Bez procedury e-mail ginie we wspólnej skrzynce, ktoś eksportuje zamówienia, ale zapomina o helpdesku, a odpowiedź wychodzi po pięciu tygodniach. Dzięki automatyzacji przy otrzymaniu powstaje wpis z terminem, klientka dostaje potwierdzenie z datami, a weryfikacja odbywa się przez adres e-mail przypisany do jej konta w sklepie. Konektory przygotowują następnie materiały ze wszystkich pięciu systemów, a osoba odpowiedzialna sprawdza je przed wysłaniem.
Usunięcie z newslettera i CRM odbywa się automatycznie. Faktury zostają zachowane, ponieważ firma może mieć ustawowy obowiązek ich przechowywania, a odpowiedź wyjaśnia to klientce zrozumiałym językiem.
Jak zaprojektować zautomatyzowany proces krok po kroku
1. Jeden punkt wejścia i rejestr żądań
EROD zaleca ułatwienie wykonywania praw drogą elektroniczną, na przykład za pomocą formularza na stronie. Formularz jest korzystny, bo od razu rejestruje rodzaj żądania i dane kontaktowe. Żądania mogą jednak przychodzić także e-mailem lub pocztą, dlatego trzeba je wpisywać do tego samego rejestru.
Każdy wpis powinien zawierać datę otrzymania, rodzaj prawa, wyliczony termin, status, osobę odpowiedzialną i historię kroków. Automatyczne przypomnienia przed terminem to najprostsza ochrona przed jego przekroczeniem.
2. Weryfikacja tożsamości proporcjonalna do sytuacji
Wytyczne EROD podkreślają, że weryfikacja ma być proporcjonalna i nie powinna wymagać więcej danych, niż to konieczne. Kopię dokumentu tożsamości EROD uznaje za nieproporcjonalną, jeśli firma już uwierzytelniła osobę w inny sposób, na przykład przez logowanie do konta.
W praktyce wystarczy link potwierdzający wysłany na adres e-mail zapisany przy kliencie albo żądanie złożone z zalogowanego konta. Wyjątki, na przykład żądanie z nieznanego adresu, pozostaw do oceny człowiekowi.
3. Mapa systemów i konektory
Spisz wszystkie systemy, w których znajdują się dane osobowe klientów, i dla każdego określ identyfikator do wyszukiwania, sposób eksportu i sposób usuwania. Zwykle jest to adres e-mail, numer telefonu lub numer klienta.
Tam, gdzie dostępne jest API, podłącz konektor. Tam, gdzie go nie ma, utwórz zadanie dla konkretnej osoby z terminem i obowiązkowym potwierdzeniem. WordPress od wersji 4.9.6 ma wbudowane narzędzia do eksportu i usuwania danych osobowych. Wtyczki mogą dodawać do nich własne eksportery przez filtr wp_privacy_personal_data_exporters i przetwarzać dane stronami, aby uniknąć przekroczenia limitu czasu (WordPress Plugin Handbook: exporter).
4. Zbieranie danych i kontrola człowieka przed wysłaniem
Automatyzacja ma przygotować pakiet materiałów, a nie wysłać go bez sprawdzenia. Materiały mogą zawierać dane innych osób, na przykład nazwiska współpracowników w wątku e-mailowym. Według EROD ochrona praw innych osób prowadzi do zaczernienia lub pominięcia odpowiednich fragmentów, a nie do odmowy realizacji całego żądania.
EROD zwraca też uwagę, że firma nie może celowo usuwać ani zmieniać danych w trakcie obsługi żądania dostępu. Jeśli któryś system automatycznie usuwa dane po krótkim czasie, proces musi zapewnić, że materiały do żądania nie przepadną, zanim firma je przekaże.
5. Usuwanie z wyjątkami i powiadomienie odbiorców
Prawo do usunięcia danych nie jest bezwzględne. Przewodnik EROD wymienia wyjątki, na przykład wywiązanie się z obowiązku prawnego albo ustalenie, dochodzenie lub obronę roszczeń. Proces powinien więc dla każdego systemu rozróżniać, co zostaje usunięte, co zachowane i z jakiego powodu.
Dobrym wzorem jest interfejs usuwania w WordPressie. Każdy moduł zwraca liczbę usuniętych elementów, informację o zachowanych elementach i komunikat wyjaśniający, dlaczego je zachowano (WordPress Plugin Handbook: eraser). Taką samą strukturę zalecamy w konektorach do CRM czy newslettera.
6. Bezpieczne doręczenie i ścieżka audytu
Nigdy nie wysyłaj kopii danych jako zwykłego załącznika na adres, którego nie zweryfikowano. Bezpieczniejszy jest link o ograniczonej ważności albo udostępnienie w zalogowanym koncie. EROD zaleca odpowiedź na piśmie, aby firma mogła wykazać, że odpowiedziała.
Zapisuj, kto co zrobił i kiedy, łącznie z powodami, dla których firma nie spełniła części żądania. Zapisu audytowego nie przechowuj jednak razem z pełną kopią eksportu, bo stworzysz kolejny niepotrzebny zbiór danych osobowych.
Co automatyzować, a co zostawić człowiekowi
| Krok | Nadaje się do automatyzacji | Decyduje człowiek |
|---|---|---|
| Przyjęcie żądania | Formularz, wpis w rejestrze, potwierdzenie z terminem | Rejestracja żądań otrzymanych pocztą lub telefonicznie |
| Weryfikacja tożsamości | Link potwierdzający na znany e-mail, zalogowane konto | Nietypowe przypadki i wątpliwości |
| Zbieranie danych | Eksporty przez API ze wszystkich systemów | Kontrola danych innych osób i zaczernienie |
| Usuwanie | Listy marketingowe, profile bez obowiązku przechowywania | Wyjątki, na przykład dokumenty księgowe lub spory |
| Terminy | Wyliczenie terminu i przypomnienia | Przedłużenie terminu i jego uzasadnienie |
Częste błędy
- Żądanie kopii dowodu osobistego od klienta zalogowanego na swoje konto.
- Eksport tylko ze sklepu, choć dane są także w helpdesku, CRM lub księgowości.
- Automatyczne wysłanie eksportu bez sprawdzenia danych innych osób.
- Usunięcie całego klienta wraz z dokumentami, które firma musi przechowywać.
- Brak rejestru, przez co firma nie potrafi wykazać, kiedy i jak odpowiedziała.
- Pominięte powiadomienie o usunięciu zewnętrznych odbiorców, którym firma przekazała dane.
Lista kontrolna przed uruchomieniem
- Mamy jeden rejestr żądań z datą otrzymania, terminem i statusem.
- Potwierdzenie otrzymania zawiera okres, w którym biegnie termin.
- Weryfikacja tożsamości korzysta z istniejącego logowania lub znanego kontaktu.
- Każdy system z danymi osobowymi ma określony sposób eksportu, usuwania i właściciela.
- Przed wysłaniem kopii odbywa się kontrola przez człowieka.
- Przy usuwaniu zapisujemy zachowane dane i powód ich zachowania.
- Kopia jest doręczana bezpiecznie, a link ma ograniczoną ważność.
- Proces przetestowaliśmy na kliencie testowym we wszystkich systemach.
Najczęściej zadawane pytania
Czy automatyzacja opłaca się przy kilku żądaniach rocznie?
Pełna integracja nie zawsze. Rejestr z terminami, szablony odpowiedzi i mapa systemów opłacają się jednak zawsze, bo przy rzadkich żądaniach nikt nie pamięta procedury. Konektory dodaj do systemów z największą ilością danych.
Czy możemy wymagać dokumentu tożsamości?
Tylko jeśli jest to proporcjonalne. Według EROD kopia dokumentu jest nieproporcjonalna, jeśli osoba została już uwierzytelniona, na przykład przez logowanie do konta. Najpierw wykorzystaj istniejącą weryfikację, a o dodatkowe dane proś tylko przy uzasadnionych wątpliwościach.
Czy przy usuwaniu danych musimy skasować także faktury?
Nie zawsze. Prawo do usunięcia danych ma wyjątki, na przykład wywiązanie się z obowiązku prawnego. Zachowane dane zalecamy oznaczyć, nie wykorzystywać ich do innych celów, na przykład marketingu, i wyjaśnić powód zachowania w odpowiedzi.
Czy wystarczy sam WordPress bez dodatkowego narzędzia?
W przypadku danych przechowywanych w WordPressie tak: wbudowane narzędzia obejmują eksport i usuwanie, łącznie z potwierdzeniem żądania e-mailem. Zewnętrzne systemy, takie jak CRM czy fakturowanie, trzeba jednak podłączyć osobno albo obsłużyć przez zadania dla człowieka.
Następny krok
Zacznij od mapy systemów i rejestru żądań, a potem zautomatyzuj weryfikację i eksporty z największych źródeł danych. Jeśli potrzebujesz połączyć sklep internetowy, CRM i inne narzędzia w jeden kontrolowany proces, zobacz naszą automatyzację procesów i integracje API. Przy większej liczbie wewnętrznych spraw pomóc może także aplikacja webowa na zamówienie. Napisz do nas przez formularz kontaktowy, a zaproponujemy rozwiązanie dopasowane do Twoich systemów.